सनातन काळगणना

सनातन काळगणना
------------------
पृथ्वीवरचा काल -
परम अणु -
ज्याचे विभाजन होऊ शकत नाही व जो कोणत्याही प्रकारे दिसू शकत नाही.

२ परम अणु - १ अणु
३ अणु - १ त्रसरेणु (हा आपण पाहू शकतो)
३ त्रसरेणुंना सूर्यप्रकाश पार करतो तो काल - त्रुटि
३०० त्रुटि - १ बोध
३ बोध - १ लव
३ लव - १ निमेष
३ निमेष - १ क्षण
५ क्षण - १ काष्ठा
१५ काष्ठा - १ लघु
१५ लघु - १ घटी
२ घटी - १ मुहूर्त
५ ते ७ घटी - १ प्रहर
४ प्रहर - १ दिन
४ प्रहर - १ रात्र
८ प्रहर - १ अहोरात्र (अह: - दिन)
७ अहोरात्र - १ सप्ताह
१५ अहोरात्र - १ पक्ष (१ कृष्ण, १ शुक्ल)
२ पक्ष - १ मास (मास - महिना)
२ मास - १ ऋतु
३ ऋतु - १ अयन (१ उत्तरायण, १ दक्षिणायन)
-----------------------------
पितरलोकांचा काल -

पृथ्वीवरचा शुक्ल पक्ष - पितरांची रात्र
पृथ्वीवरचा कृष्ण पक्ष - पितरांचा दिवस
पृथ्वीवरचा महिना - पितरांची अहोरात्र
पृथ्वीवरचे ३० महिने म्हणजे पितरांचा एक महिना
पृथ्वीवरची ३६० वर्षे - पितरांचे एक वर्ष
--------------------------
स्वर्गातला काल -

१ उत्तरायण - देवांचा १ दिन
१ दक्षिणायन - देवांची १ रात्र
२ अयन - १ वर्ष (देवांची १ अहोरात्र)
देवांच्या ३६० अहोरात्री (माणसांची ३६० वर्षे) - १ देववर्ष (दिव्यवर्ष)
----------------------
त्रैलोक्याबाहेरचा काल -

माणसाची ३०३० वर्षे - १ सप्तर्षिसंवत्सर
माणसाची ९०९० वर्षे - १ क्रौंच संवत्सर

------------------------------------------------
४००० दिव्यवर्ष (माणसांची ३६० X ४००० वर्षे) - १ सत्ययुग (कृतयुग)
संधि - ८०० दिव्यवर्ष (एक युग संपल्यानंतर दुसरे युग येण्यापूर्वीचा काल)
(माणसांची ३६० X ८०० वर्षे)
३००० दिव्यवर्ष ( माणसांची ३६० X ३००० वर्षे ) - १ त्रेतायुग
संधि - ६०० दिव्यवर्ष
(माणसांची ३६० X ६०० वर्षे)
२००० दिव्यवर्ष (माणसांची ३६० X २००० वर्षे) - १ द्वापरयुग
संधि - ४०० दिव्यवर्ष
(माणसांची ३६० X ४०० वर्षे)
१००० दिव्यवर्ष ( माणसांची ३६० X १००० वर्षे) - १ कलियुग
संधि - २०० दिव्यवर्ष
(माणसांची ३६० X २०० वर्षे)
४ युग - १ चौकडी (१२००० दिव्यवर्ष - ३६० X १२००० = ४३,२०,००० मानवी वर्ष)
-----------------------------------
मनु-कल्प

७१ चौकड्या - १ मन्वंतर (मन्वंतरात इंद्र, मनु व सप्तर्षी बदलतात व नवे निर्माण होतात.)
७१ X ३६० X १२००० = ३०६७२०,००० मानवी वर्षे
१४ मन्वंतरे - ब्रह्मदेवाचा १ दिवस (सृष्टीनिर्मिती) - १ कल्प
(१४ X ३०,६७,२०,००० = ४,२९,४०,८०,००० मानवी वर्षे)
१४ मन्वन्तरे - ब्रह्मदेवाची रात्र(सृष्टीसंहार)
२८ मन्वन्तरे - ब्रह्मदेवाची अहोरात्र
----------------------------------

ब्रह्मदेवाच्या ३६० दिनरात्री - १ ब्रह्मवर्ष
ब्रह्मदेवाचे आयुष्य - १०० ब्रह्मवर्ष
१०० ब्रह्मवर्षे - १४ भुवन ब्रह्मांडांचा (सप्तपाताळ, सप्तस्वर्गासहित भूलोक) नाश होतो - महाप्रलय, यावेळी ब्रह्मदेव ब्रह्मलोकातील इतर मुक्त जीवांबरोबर भगवंतामध्ये विलीन होतात.
अशी अनंत ब्रह्मांडे या विश्वात आहेत. त्यांचे स्वामी अनंत ब्रह्मा, विष्णू, महेश आहेत.
महाविष्णूच्या नाभीकमलातून ब्रह्मदेवाची उत्पत्ती होते.
---------------------------------------------
विष्णुचा काल -

महाविष्णूच्या एका श्वास घेण्याने ब्रह्मांडे निर्माण होतात.
महाविष्णूच्या एका श्वास सोडण्याने ब्रह्मांडे नाश पावतात.
१०० ब्रह्मवर्ष - विष्णूचा १ दिन
१०० ब्रह्मवर्ष - विष्णूची १ रात्र
२०० ब्रह्मवर्ष - विष्णूची १ अहोरात्र
विष्णूच्या ३६० अहोरात्री - विष्णूचे १ वर्ष
विष्णूचे आयुर्मान - २०० विष्णूवर्षे
---------------------------------------
शिवाचा काल -

३०० विष्णूवर्षे - शिवाचा १ दिन
३०० विष्णूवर्षे - शिवाची १ रात्र
६०० विष्णूवर्षे - शिवाची १ अहोरात्र
शिवाच्या ३६० अहोरात्री - १ शिववर्ष
शिवाचे आयुर्मान - ३०० शिववर्षे

म्हणून शिवाला पुराणपुरुष म्हणतात.
त्याला साक्षात ब्रह्मा व विष्णुही जाणू शकत नाहीत.
-------------------------------------------
माणसाला मोजताही येणार नाही अशा काळाचे असे हे संसारचक्र फिरत राहाते.

संदर्भ -
- श्री श्री चैतन्य चरितावली
गीताप्रेस, गोरखपूर
पृष्ठ ५०६, ५०७, ५०८
अध्याय - श्री सनातनको शास्त्रीय शिक्षा,
लेखक - प्रभुदत्त ब्रह्मचारी

- सर्व व्यासरचित-संपादित पुराणे

॥श्रीरामसमर्थ॥