त्रैलोक्य

त्रैलोक्यासहित सप्त लोक -
(संदर्भ - ब्रह्मांडपुराण पृष्ठ - १९०-१९१)
या सातही लोकांना सात सूर्य प्रज्वलित व प्रकाशित करतात.

त्रैलोक्य -
१) भूः (पृथ्वी) -
स्वामी -अग्नी

त्रैलोक्य -
सात पाताळासह पृथ्वी, अंतरिक्ष व सात स्वर्ग यांना त्रैलोक्य म्हणतात.
पृथ्वीला भूः
अंतरिक्षाला भूवः
स्वर्गाला -स्वः

पृथ्वी (मृत्यूलोक) -

याला मृत्यूलोक म्हणतात कारण येथे जीवात्मा देहरुपाने जन्म घेतो, त्या देहाची वृध्दी होते, व त्या देहाचा नाश होतो. त्या नाशाला मृत्यू म्हणतात. तो देह कधीही जिवंत होत नाही.

तीन प्रकारची दुःखे-

१) आध्यात्मिक दुःख
- शारिरीक
- शिरोरोग, ज्वर, शूल, भगंदर, गुल्म, मूळव्याधी, श्वास, सूज, नेत्ररोग, अतिसार, कुष्ट, अंगरोग

भोगयोनी -

भोग भोगून संपवणे एवढेच काम या योनीत असते. या मध्ये देहधारणा -आहार-निद्रा-मैथुन-पुनरुत्पादन या व्यतिरिक्त मोक्षासाठी काही करता येत नाही. कोणतेही कर्म पाप-पुण्यामध्ये येत नाही. कारण कर्माचे स्वातंत्र या योनींमध्ये नसते.

सप्त पाताळ-
(संदर्भ - श्रीदेवी भागवत पुराण, पृष्ठ - ५१२ ते ५१८)

पृथ्वीच्या खाली सात विवरे आहेत.
सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारी अशी ती उत्तम विवरे आहेत. हे जणू स्वर्गच आहेत.
येथील लोक अत्यंत आनंदीत होऊन सुखाने विहार करीत असतात.

नरक-कर्म-फळ - (संदर्भ- श्रीदेवी भागवत पुराण, पृष्ठे - ५२० ते ५२४, ६०२ ते ६१०)
नरक – याचे स्थान पृथ्वीच्या दक्षिणेला आहे व याचा स्वामी यमधर्म आहे. हा अष्टदिक्पालांपैकी एक आहे.
यमाचे वर्णन –
पितृराज यम पुरुषाचे जसे कर्म असेल त्या प्रमाणात विचारपूर्वक दंड करीत असतो.

अंतरिक्ष
हा पृथ्वीच्या बाहेर व लगत आणि स्वर्गाच्या आत असा सूक्ष्म त्रैलोक्याचा भाग आहे.
भुवः (अंतरिक्ष) -

स्वर्ग
हा त्रैलोक्याचा एक भाग आहे.
येथे देवदेवता निवास करतात.
यांचे स्वतंत्र लोक (स्थाने) आहेत.

मेरुगिरीच्या वर तीन शिखरे आहेत, तिथे स्वर्गलोक आहे.
ही शिखरे विविध प्रकारच्या वृक्षांनी व वेलींनी युक्त आहेत व हर तर्‍हेच्या फुलांनी सुशोभित आहेत.
यांच्या मध्ये स्फटिक आणि वैडूर्यमण्यांनी युक्त शिखर आहे.

स्वर्गातील विविध मंडले

१) सूर्य ( हा सूर्य म्हणजे आपल्याला माहित असलेला सूर्य नव्हे)

सूर्यरथाचे अश्व - वेदांचे ७ छंद -
गायत्री
बृहती
उष्णिक्‌
जगती

देवयोनी व पितरयोनीचे वैशिष्ठ्य

- हे दूरवर बोललेलं ऐकू शकतात.
- दूर केलेली पूजा स्वीकारु शकतात.
- दूर केलेले स्तवन त्यांना संतुष्ट करु शकते.
- ते भूत-वर्तमान-भविष्य जाणतात.